Katarzyna Stadejek, psychoterapeuta
i psycholog w Lublinie

Na pierwszy rzut oka wydaje się, że psychoterapia jest kosztownym przedsięwzięciem i impulsywnie może pojawiać się w Twojej głowie myśl „nie stać mnie”. Zanim jednak podejmiesz decyzję opartą na tej myśli, zastanów się czy ponosisz jakieś koszty, które są Twoim w miarę regularnym wydatkiem, ale niekoniecznie niezbędnym (może to będą zakupy ubraniowe, może wizyty u kosmetyczki, na siłowni). Jeśli zarejestrujesz, że możesz sobie pozwolić na tego typu pożytkowanie swoich pieniędzy, to być może dołączenie do tego psychoterapii wcale nie okaże się niemożliwe, a być może warto zastanowić się nad pewnymi przesunięciami wg kryterium „czego potrzebuję obecnie bardziej?”. Jeśli natomiast uznasz, że faktycznie nie masz możliwości ponosić kosztów psychoterapii to również nie oznacza, że nie możesz z niej skorzystać. NFZ oferuje psychoterapię w ramach bezpłatnych świadczeń. Należy się zorientować w przychodniach zdrowia psychicznego ale także w poradniach finansowanych ze środków budżetu miasta. Zanim zrezygnujesz ze skorzystania z pomocy psychoterapeutycznej w Lublinie, która może być dla Ciebie niezbędna, może znacząco poprawić jakość Twoje życia, przeanalizuj wszelkie możliwości i ponownie podejdź do tej decyzji.

Odwieczne pytanie, z którym borykają się ludzie bardziej uważni na ocenę innych niż swoje potrzeby. Jeśli zastanawiasz się nad tym czy ktoś zaakceptuje Twój udział w terapii, za pewne przeżywasz niepokój, może lęk. Wyobrażam sobie, że nie po raz pierwszy w życiu koncentrujesz się na tym w jaki sposób ktoś Cię oceni. Chętnie wesprę Cię w doświadczaniu wszelkich emocji towarzyszących takim natrętnym myślom i pomogę Ci spojrzeć na nie z innej perspektywy, w której to Ty, Twoje życie i Twoje uczucia są priorytetem.

To, że Twoja rodzina czy przyjaciele krytycznie reagują na Twoją psychoterapię może być dla Ciebie bardzo trudne, zwłaszcza, jeśli oczekujesz od nich wsparcia czy zrozumienia, natomiast Twoje zdrowie psychiczne, jakość Twojego życia jest Twoim priorytetem, a nie czymś wymagającym czyjegoś zatwierdzenia. Być może Twoi bliscy obawiają się „rozgrzebywania” rodzinnych spraw, być może fakt, że szukasz pomocy powoduje, że mają poczucie odrzucenia, może kierują się przekonaniem, że terapia jest jedynie dla osób chorych psychicznie. Dość powszechnym zjawiskiem jest to, że zmiana jakiej doświadczasz podczas procesu psychoterapii może być dla osób, z którymi jesteś w bliskich relacjach niewygodna, bowiem gdy zaczynasz stawiać granice, być uważnym na swoje potrzeby, przestajesz się podporządkowywać ktoś, kto czerpał dotychczas korzyści z Twojej uległości, „zamiatania pod dywan”, zaczyna je tracić. Zastanów się zatem o kogo chcesz zadbać? Co jest dla Ciebie ważne? Czy praca nad poprawą jakości swojego życia oznacza wyrządzanie komuś krzywdy czy po prostu może być niespełnieniem czyichś nadmiarowych wobec Ciebie oczekiwań?Pamiętaj, że zdecydowanie się na psychoterapię jest oznaką siły a nie słabości. Jeśli bliscy tego nie rozumieją, to nie znaczy, że robisz coś złego.

Psychoterapia nie jest magicznym rozwiązaniem zmieniającym Twoje życie w bajkę. Pozostajemy w świecie realności, w którym zawsze będą się pojawiać zarówno cudowne chwile jak i mniejsze lub większe trudności. Terapia nie zagwarantuje Ci krainy szczęścia ale wyposaży w takie rozumienie siebie i narzędzia do radzenia sobie, które jeśli tylko z nich skorzystasz zawsze będą pomagały Ci mierzyć się z problemami, samodzielnie sobie z nimi radzić i nieustannie podnosić jakość życia.

Psychoterapia głównie służy temu, żeby pacjent uzyskał poczucie samodzielnego radzenia sobie, sprawczości, miał poczucie wpływu na swoje życie, dlatego też polega na uczeniu się korzystania z narzędzi do tego niezbędnych. Pomaga zidentyfikować swoje schematyczne trudności leżące u podstaw zgłaszanych problemów, rozpoznać i zrozumieć ich genezę, uwalniać się spod wpływu destrukcyjnych schematów. Do tego wykorzystuje niejednokrotnie konkretne zadania, techniki do samodzielnego praktykowania, weryfikowania ale daje też przestrzeń na refleksje.

To pytanie jest jednym z najczęściej pojawiających się u osób rozpoczynających bądź planujących terapię. Jest to kwestia bardzo indywidualna zależna od celów terapeutycznych, rodzaju zgłaszanych trudności, specyfiki pacjenta, jego zaangażowania w psychoterapię a także nurtu psychoterapeutycznego. Proces może trwać od kilku miesięcy w przypadku wyizolowanych, konkretnych trudności (np. lęk przed lataniem, lęk przed wystąpieniami, zaburzenia snu) do kilku lat w przypadku złożonych problemów i pracy nastawionej na głębsze zmiany w sposobie myślenia, odczuwania i relacjach z innymi.

To kolejne częste i zupełnie naturalne pytanie. Myślę, że sam brak pomysłu na temat może stać się tematem samym w sobie, być częścią terapii. Milczenie, chwila ciszy również jest czasem bardzo wartościowa, tym bardziej że właśnie wtedy pacjent może inaczej niż zazwyczaj pobyć ze sobą, ze swoimi myślami, wspomnieniami i poobserwować co się pojawia w głowie ale także w ciele – jakie emocje, doznania. Najprostszym rozwiązaniem jest również powiedzenie terapeucie „Nie wiem o czym dzisiaj mówić”, „Czuję pustkę”. To jest jak najbardziej w porządku. Psychoterapeuta może wówczas pomóc zidentyfikować na czym polega trudność. Możliwym w takiej sytuacji jest również odniesienie się do treści poprzedniej sesji, być może jest coś co pozostało w pamięci, może było coś poruszającego, coś co wywoływało określone uczucia albo myśli między sesjami. Można również zacząć sesję od drobiazgu, od jakiegoś doświadczenia z dzisiaj albo minionego tygodnia. Tak czy inaczej, nie musisz być przygotowany/a. Pamiętaj, że psychoterapia to nie egzamin, na którym ktoś będzie Cie oceniał. To czas i miejsce poświęcone tylko dla Ciebie, gdzie możesz być sobą nawet kiedy brakuje Ci słów.

To bardzo ważny i delikatny moment, taka decyzja nie jest czymś złym, jest poszukiwaniem dlatego warto zastanowić się nad kilkoma kwestiami: czy czujesz, że terapia utknęła czy relacja z terapeutą nie daje Ci poczucia bezpieczeństwa i zrozumienia, może tematy, które chciałeś przepracować są w dużej mierze domknięte a może zmieniły się Twoje potrzeby? Odpowiedzi na tego typu pytania mogą pomóc rozwiązać dylemat czy chodzi o zakończenie psychoterapii czy zmianę terapeuty. Tak czy inaczej próbuj mówić o tym wprost. Wyobrażam sobie, że jest to dla Ciebie trudne, ale pamiętaj, że psychoterapeuta jest przygotowany na tego typu rozmowy. Dobry psychoterapeuta się nie obraża i wykazuje zrozumieniem dla wszelkich pojawiających się w procesie trudności czy wątpliwości. Może być też tak, że podejmowane na terapii tematy są dla Ciebie trudne, uruchamiają się myśli/wspomnienia, które wracają do Ciebie między sesjami i czujesz się tym przytłoczony. Bez względu na to, co jest powodem, dla którego zastanawiasz się nad zmianą spróbuj o tym powiedzieć terapeucie zaczynając choćby od tego, że od pewnego czasu zastanawiasz się nad tym. Psychoterapeuta pomoże Ci się temu przyjrzeć, dokonać podsumowania dotychczasowej pracy. Jeśli to możliwe pozwól sobie poświęcić 1 – 2 sesje na takie podsumowanie, domknięcie i świadome pożegnanie, co pozwoli Ci z większą lekkością iść dalszą drogą może z tym, może z innym terapeutą a może już samodzielnie.

Jesteś tak samo ważny/a jak każdy a każdy temat, który sprawia Ci jakąkolwiek trudność, w obliczu którego czujesz się bezradny jak najbardziej nadaje się na psychoterapię. Gabinet psychoterapeutyczny jest zarówno dla osoby borykającej się z chorobami psychicznymi jak też tej, która cierpi z powodu swoich emocji takich jak lęk, smutek, złość czy wstyd, która ma problemy w relacjach, która przechodzi żałobę, ma problemy ze snem, jedzeniem itp. czy chce lepiej siebie zrozumieć. Pamiętaj, że nie ma „progów cierpienia”, to znaczy, że nie musisz cierpieć jeszcze bardziej, żeby czuć się bardziej uprawnionym do skorzystania z psychoterapii. Naturalny mechanizm porównywania się z innymi w bólu nie jest pomocny. Niezależnie od tego, co dzieje się u innych, Ty masz prawo szukać wsparcia. Pamiętaj, że w psychoterapii nie chodzi tylko o leczenie, ale także o naukę regulacji, o rozumienie siebie, o poprawianie jakości życia, zmianę wzorców myślenia czy budowanie poczucia wartości i bezpieczeństwa w relacjach. Dobry psychoterapeuta będzie otwarty na pracę z każdym Twoim problemem, niezależnie od jego „skali”. Nie chce mi się wychodzić z domu na terapię. Masz prawo mieć mało energii czy czuć się przytłoczona nastrojami depresyjnymi, wówczas samo wyjście z domu jest wielkim wyzwaniem. A może po prostu nie masz ochoty lub czasu wychodzić po raz kolejny po pracy czy szkole. Tu rozwiązaniem jest psychoterapia online, która jest jej pełnoprawną formą. Jeśli ważne jest dla Ciebie poczucie bezpieczeństwa w znanym środowisku lub nie chcesz poświęcać czasu na dojazdy możesz korzystać z psychoterapii w zaciszu swojego domu. Być może będzie to dla Ciebie łatwiejsza forma do rozpoczęcia psychoterapii zwłaszcza jeśli masz trudność z tym pierwszym krokiem. Na początek możesz napisać maila do terapeuty z pytaniem o dostępny termin a jeśli zachcesz krótkim zarysowaniem problemu. To nie jest zobowiązujące. Małe kroki, każdy z nich jest ważny.

Owszem, psychoterapia może odbywać się częściowo stacjonarnie a częściowo online co jest coraz częstszym rozwiązaniem proponowanym przez wielu terapeutów, które świetnie się sprawdza jeśli czasem trudno jest Ci wyjść z domu ale jednocześnie chcesz mieć bezprośredni kontakt na żywo lub gdy mieszkasz daleko od gabinetu i możesz dojeżdżać raz na jakiś czas. Psychoterapeuta i pacjent wspólnie ustalają rytm terapii hybrydowej co umożliwia większą elastyczność oraz utrzymanie ciągłości procesu.

Długość psychoterapii nie jest miarą jej skuteczności, niektóre osoby kończą terapię szybko i po pewnym czasie wracają bo problemy wracają do nich w innej formie. Inne zaś pracują dłużej, a zmianą, którą osiągnęli jest głębsza i trwalsza. Może być tez tak, że osoby, z którymi się porównujesz zgłosiły się na terapię z zupełnie innym rodzajem trudności, dla których praca krótkoterminowa była wystarczająca. Pamiętaj również, że po kilku latach terapii jesteś już na innym etapie, już nie gasisz pożaru tylko uczysz się budować lepsze życie a być może dopiero teraz możesz dotykać tematów, które dotychczas były dla Ciebie zbyt trudne. Potrzebowałeś akurat tyle czasu, ani mniej, ani więcej, żeby poczuć się wystarczająco bezpiecznie do tego, żeby konfrontować się z czymś trudnym dla Ciebie. To nie jest wyścig, a za krótszy proces terapeutyczny nie otrzymasz medalu. Nagrodą będzie dla Ciebie jak najbardziej trwała zmiana i inna jakość życia, która dotychczas wydawała się nieosiągalna. Wydaje się, że w obliczu tak ważnego osiągnięcia, czas, który jest do niego potrzebny schodzi na dalszy plan. Jeśli natomiast czujesz zniechęcenie, frustrację długością trwania terapii pamiętaj, że zawsze może się to stać ważnym tematem na sesję. Psychoterapeuta w pełni szacunku dla Twoich wątpliwości pomoże Ci dokonać podsumowania dotychczasowych efektów a także zweryfikować aktualne cele terapeutyczne.

Wiele osób obawia się, że wraz z rozpoczęciem psychoterapii niejako otworzą „puszkę Pandory” a jej zawartość „zaleje” je i nie będą się mogły z tego podnieść. W rzeczywistości psychoterapia jest właśnie po to, żebyś z tymi uczuciami, które i tak w Tobie są i najpewniej towarzyszą Ci od dawna, nie był sam. Rozumiem, że jeśli Twoje emocje były przez lata spychane i traktowane jak tykająca bomba, bardzo się boisz jej wybuchu. Wiedz, że podczas psychoterapii nie wybucha wszystko naraz. Dobry psychoetrapeuta poprowadzi Cię przez ten proces stopniowo tak, żeby emocje pojawiały się w dawkach możliwych do udźwignięcia. Będzie Cię uczył narzędzi do regulacji u uspokajania zanim dotkniecie trudnych treści a przede wszystkim stworzy dla Ciebie bezpieczną przestrzeń, w której będziesz te emocje mógł przeżyć w korektywny, niezagrażający sposób. Pamiętaj, że to nie jest machina, której raz rozpędzonej nie da się zatrzymać. Zawsze możesz powiedzieć „stop” jeśli poczujesz, że coś jest dla Ciebie zbyt trudne. Czasem uczucia mogą być intensywne, ale nie wyrządzą Ci krzywdy, a te przeżyte w bezpiecznym kontakcie, uzdrawiają.

Nie jest konieczne, zwłaszcza w niektórych nurtach (jak poznawczo – behawioralnym), w których koncentracja pada przede wszystkim na tu i teraz aczkolwiek powrót do przeszłości wydaje się o tyle istotny, że to właśnie tam ukształtowane zostały obecne wzorce myślenia, emocji i zachowań a zrozumienie ich genezy pomaga odzyskać poczucie wpływu oraz odseparować uczucia z przeszłości od tych bieżących, bo w codziennym funkcjonowaniu, zupełnie nieświadomie często nakładają się one na siebie stając się tym samym trudnymi do zniesienia. Poza tym niektóre, niezwykle ważne, skuteczne techniki pracy terapeutycznej opierają się na śladach minionych doświadczeń. Aby móc je zrekonstruować, osłabić ich wpływ na obecne życie, należy do nich wrócić, obejrzeć je z innej perspektywy, która dotychczas była niedostępna, oswoić na tyle, żeby wspomnienie o nich nie wywoływało kołatania serca i spłyconego oddechu. Nie mniej jednak te „powroty” w odpowiednio prowadzonej psychoterapii mają się odbywać w bezpiecznych warunkach, atmosferze absolutnej akceptacji i po uprzednim przygotowaniu pacjenta.

Nie musisz się na tym znać, żeby znaleźć odpowiedni nurt dla siebie. Warto go spróbować dobrać odpowiednio do swoich celów, potrzeb. Terapia psychodynamiczna czy integracyjna odpowiada na potrzebę głębszego zrozumienia siebie, identyfikacji trudności w życiu pacjenta, których przyczyny często pojawiają się na styku świadomości z podświadomością. Wydobywanie do świadomości tego co nieświadome pomaga w osłabieniu nieadaptacyjnych mechanizmów, nieporządanych reakcji, zachowań i schematów myślowych. Na pracę z konkretnym problemem (np. lęk przed wystąpieniami, bezsenność) zorientowana jest terapia poznawczo – behawioralna koncentrująca się na wzajemnych wpływie myśli, emocji i zachowań. Pracę z emocjami, ciałem i doświadczaniu chwili obecnej na różnych płaszczyznach zajmuje się psychoterapia Gestalt lub humanistyczna z kolei praca nad trudnościami w relacjach w parze czy rodzinie odbywa się w psychoterapii systemowej. Ja pracuję w nurcie integracyjnym, którego celem jest holistyczne podejście, w którym korzystam z dobrodziejstw różnych nurtów jak najbardziej elastycznie dostosowując je do specyfiki danego pacjenta i natury jego problemów. Wymieniłam podstawowe nurty terapeutyczne, ich odłamów jest znacznie więcej, natomiast wg mnie z perspektywy pacjenta ważniejszym niż etykieta dengo nurtu jest osoba psychoterapeuty, z którym ów pacjent ma stworzyć bezpieczną dla siebie relację. Wobec czego niezależnie w jakim nurcie terapeuta pracuje, ważne jest abyś czuł się w jego gabinecie spokojnie, bezpiecznie, zrozumiany i akceptowany. Relacje terapeutyczna jest bowiem podstawowym narzędziem pracy w każdym nurcie.

Jak najbardziej możesz udzielić wsparcia komuś bliskiemu w potrzebie, które może polegać na zaproponowaniu psychoterapii czy konkretnego psychoterapeuty, ale to ta osoba ma samodzielnie zweryfikować swoją motywację i podjąć decyzję o umówieniu się na konsultację. W moim gabinecie, w którym pracuję tylko z osobami dorosłymi wyznaję zasadę, że na konkretny termin umawiam się jedynie z osobą zainteresowaną. Oczywiście chętnie porozmawiam z mężem/żoną/dorosłym dzieckiem jeśli ktoś taki do mnie zadzwoni, ale ostatecznie zawsze zachęcę żeby to ten, kto chce podjąć psychoterapię do mnie zadzwonił/napisał, bowiem często zdarza się, że pomysł należy jedynie do rodziny czy znajomych a sama osoba będąca tematem rozmowy pozostaje w nieświadomości. Ponad to telefon bądź wiadomość do psychoterapeuty jest pierwszym (wiem, że niejednokrotnie jednym z najtrudniejszych) krokiem do własnej zmiany. Zachęcam więc do kontaktu.